Amsterdam Holland,
Flag of Netherlands

BORGARLŻSING DEMANTABORGIN SKOŠUNARVERT .

AMSTERDAM
HOLLAND

.

.

Utanrķkisrnt.

Amsterdam er viš sjįvarmįl.  Ķbśafjöldinn er u.ž.b. 1 milljón meš śtborgum.  Hśn er höfušborg įn žess aš vera stjórnar- og konungssetur (hvort tveggja ķ Den Haag).  Hśn er ķ hérašinu Noršur-Holland viš mynni įrinnar Amstel, žar sem hśn fellur ķ Ij, vķk ķ Ijsselvatni.  Borgin og umhverfi er mesta žéttbżlissvęši į borgakešju Hollands.  Nafn borgarinnar er dregiš af fyrstu stķflunni (dam), sem byggš var ķ įnni Amstel.

Amsterdam er ašalmenningarsetur landsins, rśmlega 40 söfn, skólar, Consertgebouw hljómsveitin o.fl.  Hśn er lķka ašalvišskiptaborg landsins.  Mikiš umburšarlyndi rķkir gagnvart mismunandi skošunum og kynžįttum (rśmlega 100 kynžęttir bśa ķ borginni).

Mišborgin er einstakt 17. aldar safn, oft nefnd „Feneyjar noršursins”.  Gaflhśsin eru flest mjó og hį meš gįlgum til aš hķfa upp žungavörur (nś hśsgögn).  Stigar hśsanna eru žröngir, lķkastir skipsstigum.  Hśsin ķ gamla borgarhlutanum hvķla į allt aš 18 m löngum staurum, sem reknir eru nišur ķ lešjuna og hvķla į žéttu sandlagi.  Į 800 ha svęši eru 6.750 frišuš hśs.  Į sķkjunum, sem eru aš mešaltali 2 m djśp, eru rśmlega 2000 hśsbįtar.  Brżr skipta hundrušum.  Eftir 1870 byggšust nżir borgarhlutar utan Singelskuršarins og borgin hefur stöšugt stękkaš ķ hįlfhring umhverfis gamla borgarhlutann.

Amsterdam byrjaši aš byggjast įriš 1270 og tengdist fljótlega samgöngum viš sjó viš opnun Sušursjįvar (Zuidersee) į 13. öld.  Įriš 1368 varš Amsterdam Hansaborg.  Įriš 1489 gaf Maximilian I Amsterdam krórónu sķna til skreytingar skjaldamerkis borgarinnar.  Amsterdam fór aš dafna eftir sjįlfstęšisstrķš Nišurlanda įriš 1578, žegar Gent var jöfnuš viš jöršu og kaupmenn, išnašarmenn og listamenn fluttu frį hinum spęnsku hlutum Nišurlanda til borgarinnar.  Į įratugnum 1585-95 tvöfaldašist ķbśaföldinn og borgin varš mikilvęgasta verzlunarmišstöš Evrópu fram į fyrri hluta 17. aldar.  Rembrant og fleiri listamenn stundušu list sķna ķ borginni um mišja 17. öld.

Į 18. öld missti borgin mestan hluta flota sķns vegna žįtttöku ķ sjįlfstęšisbarįttu Bandarķkjanna viš Englendinga og innlimunar Nišurlanda ķ Frakkland įriš 1495 įsamt verzlunarbanni Napóleons rišu verzlunni aš fullu.

Gerš Noršur-Hollands-skuršarins (1819-25), sem aušvelda įtti hina erfišu siglingu inn ķ Sušursjó, hafši ekki tilętluš įhrif.  žaš var ekki fyrr en Noršursjįvarskuršurinn (1875), Rķn, Lek og Merwede-skuršurinn (1892) komu ķ gagniš og sķšast Amsterdam-Rķnar-skuršurinn, aš Amsterdam varš önnur stęrsta höfn landsins viš Noršursjįvarskuršinn.

Hafnarmannvirki voru reist ķ tengslum viš 1872.  Gervieyjar meš bryggjum voru byggšar.  Höfnin er skipulögš eftir vörutegundum.  Ķ 13 hęša hafnarhśsi (1958-60; Dudok) er veitingahśs, sem snżst.

 TIL BAKA     Feršaheimur - Garšastręti 36 - 101 Reykjavik - info@nat.is - Heimildir            HEIM