Prag Tékkland sagan,
Flag of Czech Republic

SKOĐUNARVERT

TÉKKLAND
SAGAN
.

.

Utanríkisrnt.

4000 f.Kr.          Settist fólk af nokkrum ţjóđflokkum frá Bćheimi ađ á Pragsvćđinu.

3000-1000 f.Kr.  Settust kaupmenn ađ viđ Moldárvađiđ neđan viđ Hradschin, ţar sem
raf-   og saltvegirnir skárust.

400 f.Kr.            og síđar Keltneskir Bćjarar settust ađ á svćđinu, sem ţeir kölluđu
Bćheim.

10 f.Kr.              Lögđu Markomannar Bćheim undir sig.

500                   Á ţjóđflutningatímanum fóru vestur-slavar ađ setjast ađ á svćđinu. 
Miđstöđ verzlunar og viđskipta fćrđist til Hradschin og umhverfis
ţess.

 

800                   Voru 40 víggirtir bóndabćir í Prag.  Sagan segir, ađ Libussa fursti,
sem var gćddur miđilsgáfum, hafi stofnađ Prag.

 

850-895            Borivoj hertogi, fyrsti fulltrúi Premyslidenćttarinnar,
sameinađi tékkneskuţjóđflokkanna og gerđi Hradschin ađ
ađsetri ríkisstjórnar.

 

874                   Lét Borivoj slavneska postulann Methodius skíra sig.  Eftir lát
Borivoj var kona hans, Ludmilla, myrt.  Hún er talin fyrsti
píslarvottur landsins og er dýrkuđ sem verndardýrlingur Bćheims.

921                   Barnabarn Ludmillu, Wenzel hertogi, tók viđ völdum.

929 (eđa 935)    Myrti Boleslav I hinn grimmi bróđur sinn Wenzel.

973                   Varđ Prag sjálfstćtt biskupsdćmi í erkibiskupsdćminu Mainz undir
stjórn Boleslav II hins guđhrćdda.  Bćheimska yfirráđasvćđiđ
náđi alla leiđ til Garđaríkis (Kćnugarđur; Kiev).

900-1000            Settust ţýzkir, franskir, ítalskir og gyđingakaupmenn ađ í Prag.

993                   Stofnađi heilagur Adalbert, biskup í Prag, Benediktínaklaustriđ Brevnov.

1061-1092         Flutti Vradislav II (Vradislav I konungur frá 1085) ađsetur sitt frá
Hradschin til Vysehrad.

 

1158                 Varđ Vladislav II, hertogi, konungur Bćheims. Fyrsta steinbrúin, sem
byggđ var yfir Moldá, ţar sem Karslbrúin er nú, tryggđi framtíđ
Prag sem ađalviđskiptaborg landsins.

1178                 Sobeslav II fyrirskipađi, ađ ţýzkir kaupmenn skyldu lúta ţýzkum
                         lögum í landinu, ţurfa ekki ađ gegna herskyldu og
njóta skattfríđinda. Ţessar ráđstafanir áttu ađ tryggja veru ţeirra, sem settust ađ í Prag.

1198                 Keisarinn gerđi Bćheimshertoga (Premysl Ottokar I) ađ konungi.

1230                 Voru byggđir borgarmúrar umhverfis gamla borgarhlutann, sem var

gerđur ađ stjórnsýslueiningu međ Nürnberg sem fyrirmynd.

1257                 Premysl Ottokar II konungur stofnađi Litluborg fyrir ţýsku

 innflytjendurna og henni var stjórnar í samrćmi viđ lög Magdeborgar.  Nćstu

árin tókst Ottokar ađ stćkka ríki sitt, ţannig ađ ţađ náđi yfir Austurríki og stóra hluta
Norđur-Ítalíu.  Tilraun hans til ađ verđa keisari mistókst.
 

1300                 Var hafinn sláttur myntarinnar „Groschen” í Prag (1 DM = 63 Gr.). 

Ţessir peningar komust víđa í umferđ í Ţýzkalandi og urđu fyrirmynd samnefndrar

ţýzkrar myntar.

1306                 Premyslćttir leiđ undir lok í karllegg međ morđi Wenzels III konungs.

1310                 Ţýzki konungurinn Heinrich VII af Luxembúrg fékk Elísabetar Premysl

fyrir son sinn Jóhann og tryggđi ţannig ćtt sinni krúnu Wenzelanna.

1344                 Karl (IV) stjórnar Bćheimi og losađi Prag undan erkibiskupum              
Mainz. St. Veit dómkirkjan var reist í tilefni erkibiskupsseturs í Prag.

1346                 Karl (IV) verđur Karl I, konungur Bćheims.

1347                 Karl I verđur Karl VI, konungur Ţýzkalands.  Hann gerđi Bćheim ađ

miđstöđ hins ţýzka ríkis og sameinađi Mćri og Slesíu Bćheimi.  Prag varđ ađ

höfuđborg hins heilaga ţýzka ríkis, kölluđ Róm Norđursins.  Borgin lađađi ađ sér

fjöldann allan lista- og menntamenn víđa ađ frá Evrópu.

 

1348            Karlsháskólinn stofnađur (hinn fyrsti í Miđ-Evrópu). 

Prag ţenst út viđ aukna búsetu iđnađarmanna og atvinnurekenda og verđur

fjölmennasta borg Miđ-Evrópu.  Karl lét reisa kirkju Maríu Schnee og kastalann

Karlstein.

1355                 Karl IV varđ rómverskur keisari.

1356-57             Í gegnum „Gullna nautiđ” tryggđi Karl IV bćheimskum konungum

forréttindi međal hinna veraldlegu kjörfursta.  Bygging Karlsbrúarinnar og brúarturnsins.

1378-1419         Á valdatíma Wenzels IV varđ mikil félagsleg og trúarleg spenna auk

ósćttis um krúnuna.  Wenzel IV var settur af sem ţýskur konungur áriđ 1400 en hélt

krúnunni í Bćheimi.

 

1409                 Jan Hus, magister, fékk Wenzel til ađ draga úr forréttindum

Ţjóđverja í háskólunum.   2000 ţýzkir stúdentar og háskólakennarar fluttust á brott.

 

1415                 Siđbótarmađurinn Jan Hus neitađi ađ draga til baka skođanir

sínar á ráđstefnunni í Konstanz og var brenndur á báli.  Dauđi hans varđ til

stofnunar andkirkjulegra flokka í Bćheimi.

 

1419                 Hópar fólks réđust á ráđhúsiđ í nýja borgarhlutanum, frelsađi fjölda

hússíta og fleygđi tveimur katólskum borgarráđsmönnum út um glugga. 

Upphafa hússítastríđanna.

                        Lát Wenzels konungs.

1420                 Martin V, páfi, sendi krossferđaherinn gegn trúvillingunum í

Bćheimi.  Her hússíta undir stjórn Jan Zizka sigrađi her Sigismunds konungs í

orrustunni viđ Veitsburg.  Í kjölfariđ hófu hússítar gagnárásir undir stjórn Prokop

d. A. og gerđu m.a. hefndarárásir á Bćjaraland, Brandenburg, Sachsen og Austurríki. 

Hússítar töpuđu stríđinu en komu í gegn nokkrum breytingum, s.s. ţví, ađ kirkjan

ćtti ekki veraldlegar eignir og breytingu á altarisgöngunni.

 

1436-1471            Uppbyggingu Prag var haldiđ áfram í stjórnartíđ Georgs von

Podebrad (konungur Bćheims frá 1458).  Furstarnir, sem mökuđu krókinn viđ

eignaupptökuna frá kirkjunni, urđu voldugri.  Dró úr áhrifum borgarinnar á

viđskiptasviđinu.

 

1490                 Héruđin, sem tilheyrđu bćheimsku krúnunni voru sameinuđ

Póllandi og Ungverjalandi.  Wladislav Jagello konungur flutti setur sitt frá Prag til

Búdapest.

1526                 Féll krúnan í hendur Habsborgarans Ferdinands.

eftir 1549           Lúterskir Ţjóđverjar flytja til borgarinnar og styrkja mótmćlendur
gegn gagnsiđbót hinna katólsku Habsborgara.

1556                 Varđ Ferdinand I ţýzkur keisari og stefndi jesúítum til Prag.

1609                 Rudolf II varđ fyrir árás frćnda síns, Leopold, og varđ ađ kalla

bróđur sinn, Matthias, og bćheimskar stéttir sér til ađstođar.  Til ađ liđka fyrir

ađstođinni lofađi hann ađalnum trúfrelsi.

1612                 Rudolf II sagđi af sér.  Matthías, bróđir hans, varđ konungur.

1618                 Önnur uppreisn mótmćlenda sýndi andstöđu ađalsins gegn hinum

katólsku Habsborgurum.  Upphaf 30 ára stríđsins.

 

1619                 Bćheimsku stéttirnar settu Ferdinand II af og kusu kjörfurstann

Friedrich V af Pfalz til konungs.

 

1620                 Ferdinand II sigrađi „vetrarkonunginn” Friedrich V í orrustunni viđ

Weissenfjall og tryggđierfđagengi konungsdćmis síns.

1621                 Voru  27 forsprakkar uppreisnar ađalsmanna í Bćheimi líflátnir og á

eftir stóđ hinn evangelíski ađall valdalaus.

1624                 Flutti Ferdinand II hirđ sína til Vínar og embćttismenn stjórnuđu

Bćheimi ţađan.  Ţýzka og tékkneska voru áfram opinber tungumál, en tékkn. náđi

yfirhöndinni á bókmenntasviđinu.

 

1627                 Stjórnunarréttur i Bćheimi var erfđabundinn austurrísku ćttinni og

katólskan einu trúarbr., sem voru leyfđ.  Einvaldurinn fékk löggjafarrétt, mátti skipa í

ćđstu embćtti og gat afnumiđ ákvarđanir ţingsins.  Ţessi löggjöf braut

endanlega vald stéttanna í Bćheimi og Mćri á bak aftur.

 

1631                 Wallenstein hrakti Svía á flótta.  Ţeir höfđu komizt alla leiđ til Prag í

30 ára stríđinu.

 

1648                 Svíar voru búnir ađ leggja undir sig Litluborg, ţegar fréttir bárust

um lok stríđsins.  30 ára stríđiđ hafđi lagt Bćheim í rústir.  Prag tapađi

menningarlegri og viđskiptalegri stöđu sinni.

1741-1742         Í austurríska erfđastríđinu lögđu Bćjarar og Austurríkismenn Prag undir

sig.

1757                 Friđrik mikli sigrađi Austurríkismenn viđ Prag í sjö ára stríđinu. 

Hann hćtti umsátrinu um borgina eftir uppgjöf hennar.

1781                 Jósef II hélt áfram umbótum, sem hófust 1680, í tengslum viđ

afnám átthagafjötra.  Ţýzka tungan fékk aukiđ vćgi í ríkinu.

1784                 Hradschin, Litlaborg, Gamla- og Nýjaborg sameinuđust.

1845                 Var járnbrautin milli Prag og Vínar vígđ.

1848                 Ţjóđaruppreisn Tékka misheppnađist.  Frantisek Palacký fellur frá

ţátttöku í ţjóđfundinum í Frankfurt.  Slavneska ráđstefnan var haldin.  Spennan milli

Tékka og Ţjóđverja jókst.

1861                 Töpuđu Ţjóđverjar meirihluta í borgarráđi Prag í fyrsta skipti.

1882                 Stúdentum í háskólanum var skipt eftir ţjóđernum.

1886                 Ţýzkir ţingmenn hurfu af ţingi.  Tékkar komu sér í auknum mćli

fyrir í ţýzkumćlandi borgum en Ţjóđverjar héldu samt viđskiptalegum forréttindum.
 

1891                 Iđnsýning í Prag.  Iđnvćđingin, einkum á ţýzkumćlandi svćđum, gerđi Bćheim ađ miđstöđ iđnađar í keisaradćminu.
 

1913                 Vaxandi spenna milli ţjóđernanna gerđi ţingiđ óstarfhćft og

í fyrri heimsstyrjöldinni var Bćheimi stjórnađ međ sérstökum ráđstöfunum.
 

1918      Lýđveldiđ Tékkóslóvakía stofnađ.  Tonas G Masaryk

forseti.  Áframhaldandi spenna milli Tékka, Slóvaka, Ţjóđverja, Ungverja og Pólverja

ógnar lýđveldinu.

1938                 Samningurinn í München:  Ţýzkumćlandi hluti Tékkóslóvakíu

innlimađur í                         Hitlers-Ţýzkaland.

1939                 Ţađ, sem eftir var af Tékkóslóvakíu varđ ađ verndarsvćđinu Bćheimi

og Mćri undir stjórn Ţýzkalands.
 

1945                 Í lok síđari heimsstyrjaldarinnar kynnti sósíaldemókratinn Zdenek

Fielinger Kaschauer áćtlunina, sem gerđi ráđ fyrir stofnun sósíalísks ríkis.

1948                 Náđi kommúnistaflokkurinn (KPC) völdum og landiđ varđ ađ

ţjóđarlýđrćđi.

1960                 Var sósíalíska lýđrćđisríkiđ CSSR stofnađ.

1968                 Voriđ í Prag.  Svoboda forseti og Dubcek flokksritari reyndu ađ koma

umbótum í gegn en herir Varsjárbandalagsins börđu niđur allar slíkar tilraunir og

Sovétríkin komu byggđu herstöđvar í landinu til frambúđar.
 

1973                 Var undirritađur samningur í Prag um gagnkvćmt samband

Ţýzkalands og Tékkóslóvakíu.

1974                 Stćkkađi Prag vegna sameiningar hennar og nokkurra sveitarfélaga.

1989-1990         Múrinn hrynur.

 TIL BAKA        Ferđaheimur - Garđastrćti 36 - 101 Reykjavik - info@nat.is - Heimildir         HEIM