Gotneska byggingarlistin,.

Tollfrindi feramanna

RMVERSKI STLLINN

GOTNESKA BYGGINGARLISTIN
.

.

Utanrkisrnt.

Njar hugmyndir, sem fddust Norur-Frakklandi, uru hvati til a ra essa tkni og gotneski stllinn var til.  N mtti minnka efnismagni, sem ddi nyrri veggi, strri og fleiri glugga og hgt var a byggja hrra og strra.  Arkitektar fru a byggja oddmja boga, sem gfu eim auki val um h og vdd.  Kirkjuhvelfingar stkkuu og kirkjuskip uru vari og hrri.  Oddboginn var mikilvg tkninjung, sem fri meiri sveigjanleik byggingu.  Hann rsti ekki einungis niur, heldur einnig til hliar.  ann vanda fyrir hhvelfinguna leystu menn n me svifstoum vert yfir k hliarskipanna yfir stoslur.  stuttu mli m segja, a byggingin samanstandi af burargrind me lttu efni milli.

run stlsins flst san grfum drttum endurbtum essari burargrind me v a breyta henni hlutfllum til a skipta rmi upp njan htt.  Oft er run sgu gotneskrar byggingarlistar skipt tv tmabil.  Hi fyrra fr miri 12.ld til mirar 13.aldar og hi sara fr miri 13.ld fram 15.ld.

Srkenni fyrra tmabilsins eru:  Steindi rsarglugginn hlfhringlaga boga.  Rifjabogar aki milli slna, fjgurra ea sex tta.  Heil h yfir hliarskipum.  Slur svalar me slnahaus, skreyttum blmamunstri.  Gluggar strri en rmnskum kirkjum en fylla enn ekki bili milli slna.

Helztu srkenni sara tmabilsins eru:  Rsin er oddboga.  lng k koma inn milli slnanna.  sta har yfir hliarskipum komu litlir gangar, kallair galler.  Samsettar slur.  Gluggar fylla t bili milli slna.  ak hliarskipum hrra.

Hpunktur gotneskrar byggingarlistar er talinn vera um 1300.  14.ld fer a bera meira flri og skreytingar vera snarari ttur byggingunum.  ur hafi allt skraut tilgang, enda er aall hgotneskrar listar, hve vel tkst a tvinna saman tilgang og notagildi.  Tilgangurinn var a breyta andrmsloftinu kirkjunum me v a lfga upp steinmassann og auka rmistilfinningu.  Markmiinu var n me efnisminni og bjartari byggingum me lttara yfirbragi, ar sem rminu var skipt af samofnum lnum, sem voru um lei hluti burarvirkisins.  Andrmslofti var takt vi stefnu kirkjunnar, sem hafi horfi fr herskum boskap og leitaist n vi a veita flki sn inn gusrki.

Kr kirkju hl. Denis Pars, sem var byggur runum 1140-44, er oft talinn fyrsta mannvirki gotneskum stl.  Endurbygging krs Canterbury-kirkjunnar Englandi um 1200 er eitt fyrsta gotneska mannvirki ar landi.  runum 1140-1250 var hafizt handa um byggingu margra strra gotneskra kirkna Frakklandi.  r uru sfellt strri og hlutfalli milli har og breiddar x.  Gotnesk byggingarlist hefur n fullum blma me dmkirkjunni Chartres, sem var bygg eftir1194 og sameinar all hi bezta essum stl.  Fjrir hpunktar eftir etta eru dmkirkjurnar Rheims, Amiens og Beauvais Frakklandi og Kln zkalandi.  Bygging eirra hfst fyrri hluta 13.aldar.  Brezka afbrigi af essum stl me tveimur verskipum og margtta bogahvelfingum ni hpunkti fyrri hluta 13.aldar me byggingu dmkirknanna Salisbury og Lincoln.

Eins og ur sagi, raist gotneski stllinn t meira flr og skraut og hggvi var sustur tengslin vi basilkurnar me v, a byggingarnar samanstu ekki lengur af hlutunum miskipi og hliarskipum, heldur voru essir hlutar sameinair eina heild, einn stran sal me slum (dmkirkjurnar Bristol og Ely).

runarsaga gotneska stlsins er hlist rum lndum Evrpu, sem ekki hefur veri minnst .  Tmabili, sem runin ni yfir voru hinar svoklluu myrku aldir, tt r run byggingarlistarinnar bendi til annars.  Ljs af njum degi lsti fyrr byggingarlistina en arar listgreinar.  r uru a ba endurreisnartmabilsins (Michelangelo)

(Grein Lesbk Mbl. 1993 eftir Soffu Gumundsdttur, hsmur Rvik.).

 TIL BAKA     Feraheimur - Garastrti 36 - 101 Reykjavik - info@nat.is - Heimildir            HEIM