Cuzco Perú,
Flag of Peru

FJALLGÖNGUR

CUZCO
PERÚ
.

.

Utanríkisrnt.

Booking.com

Casco er höfuđborg samnefnds hérađs og Inkasýslu í miđsuđurhluta landsins.  Hún var fyrrum höfuđborg Inkaríkisins og er ein elzta borg međ stöđugri byggđ í Vesturheimi.  Ţar standa enn ţá mörg vönduđ steinhús frá nýlendutímanum eđa hlutar ţeirra, sem komust á verndunarlista UNESCO áriđ 1983.  Borgin er hátt uppi í Andesfjöllum (3399m) í vesturenda hins 30 km langa Huatanay-dals, 30 km austan Huambutio.  Um dalinn falla smáárnar Huatanay, Huancaro og Chunchullmayo, sem eru ţverár Vilcanota.  Loftiđ er oftast ţurrt og frost er sjaldgćft á kaldasta árstímanum í júní og júlí.  Regntíminn er frá nóvember til febrúar.

Nafn borgarinnar er dregiđ af orđinu Quechua, sem ţýđir „nafli” eđa „miđja”.  Ţađ var nafn höfuöborgar Tawantinsuyu-ríkisins á 11.-12. öld, sem teygđist 1800 km til norđvesturs á 15. öld, nćstum alla leiđ ađ núverandi norđurlandamćrum Ekvadors, og 2600 km til suđurs, ţar sem er nú Miđ-Síle og til suđausturs inn í Bólivíu og Argentínu.  Ţegar Spánverjar komu til sögunnar, bjuggu líklega rúmlega 12 miljónir indíána í ríkinu.  Tugţúsundir bjuggu í borginni, e.t.v. allt ađ 200 ţúsund manns.  Inkarústir, sem bera vott um mikla verkfrćđikunnáttu, eru í og umhverfis borgina.  Ţar standa enn ţá veggir úr óreglulega tilhöggnum steinum, sem er rađađ svo vel saman, ađ ekki er hćgt ađ smeygja pappír á milli ţeirra.  Steinn hinna tólf engla er gott dćmi um ţessa verkkunnáttu.  Upprunalegar götur Cuzco eru mjóar og víđa međ tröppum.

Hersveitir Francisco Pizarro náđu Cuzco undir sig í nóvember 1533 og lögđu borgina í rúst.  Pizarro stofnađi borgarstjórn í marz 1534 í nafni Karls V, keisara, en mikilvćgi borgarinnar dvínađi, ţegar hann flutti höfuđborgina til Lima 1535.  Áriđ 1650 reiđ yfir gífurlegur jarđskjálfti, sem olli miklu tjóni í Cuzco.  Endurbygging borgarinnar markar upphaf baroktímans í Cuzco, sem einkenndist af nćrveru mikilvirkra og listrćnna iđnađarmanna á sviđi steinsmíđi, málaralistar, höggmynda- og skartgripagerđar og tréskurđar.  Rómversk-katólskir prestar og og munkar stýrđu verkinu eđa höfđu áhrif á ţađ og margar fagrar kirkjur og ađrar byggingar voru reistar á rústum eđa í stađinn fyrir byggingar frá inkatímanum.

Kirkja Santo Domingo nćr yfir grunn og nokkra veggi Koricancha (Gullna garđinn) Sólarhofsins.  Á tímum inka voru veggir ţess ţaktir hundruđum gull- og silfurplatna og ţakiđ var blanda af venjulegum og gullstráum, sem glitruđu í sólinni.  Viđ hátíđleg tćkifćri kom ţjóđhöfđingi inka ţar fyrir fagurlega gerđum maísstönglum úr gulli.  Samkvćmt gömlum annálum stóđu einnig gullstyttur lamadýra fjárhirđa, skordýra, blóma og lítilla dýra í garđi hofsins.  Ţessir dýrgripir voru allir sendir til Spánar og brćddir í gullstangir.  Á tíunda áratugi 20. aldar veitti borgarráđiđ fé til forleifarannsókna á svćđinu umhverfis Santo Domingo-kirkjuna, ţar sem garđar hofsins voru.

Dómkirkjan var byggđ áriđ 1654 á grunni inkahallarinnar Viracocha (Huiracocha).  Ríkisháskólinn San Antonio Abad del Cuzco (1534), La Companía-kirkjan (á grunni Amarucancha, snákahofsins), La Merced-kirkjan og klaustriđ (fyrsta kirkja Cuzco; 1534), Santa Catalina-klaustriđ (á rústum Acllahuasi, húss sólgyđjanna) og fjöldi annarra kirkna og klaustra eru eftirtektarverđ mannvirki.  Hús 16. aldar sagnfrćđingsins Carciliaso de la Vega er einnig athyglisvert.

Hiđ tröllslega virki Sacsahuamán stendur á 230 m hárri hćđ fyrir ofan Cuzco.  Sagt er, ađ borgarskipulag inkanna hafi sýnt Cuzco sem skrokk púmu, sem var heilagt dýr í trú inka, og virkiđ sem haus dýrsins.  Ţessi mynd kemur fram í skörđóttum útlínum ţriggja hćđa varnarmúrum virkisins, sem snúa frá borginni.  Margir byggingarsteinar ţess vega 100-300 tonn og eru allt ađ 8,2 m háir.  Múrarnir eru allt ađ 305 m háir.  Varnarturnar og önnur mannvirki á hćđinni innan múranna eru verk Spánverja.  Bygging Sacsahuamán tók líklega 80 ár og ađ ţví unnu stöđugt í kringum 20.000 verkamenn.  Spćnski herinn eyđilagđi upprunalegu varnarturnana og byggingar inni í virkinu.  Ekki er vitađ, hvenćr ţađ var byggt eđa hvađa ađferđum var beitt viđ verkiđ.  Andspćnis ţví á stóru hátíđarsvćđi er Inkahásćtiđ, kringlóttur klettur međ tilhöggnum sćtum, ţar sem ađalsmenn inka sátu viđ hátíđleg tćkifćri.  Ađrar rústir í nágrenninu eru m.a. Inkabađiđ (Tambomachay), Kenco-hringleikahúsiđ og Puca Pucara-virkiđ.  Í jarđskjálftum í maí 1950 skemmdust allar kirkjur borgarinnar og 90% íbúđarhúsa.

Umhverfis borgina eru rćktađar kartöflur og korn fyrir íbúa svćđisins og sauđfé og lamadýr eru ţar á beit.  Iđnađurinn byggist á framleiđslu dúks, teppa, veggteppa, málmsmíđi og bjórs.  Íbúarnir eru ađallega indíánar og mestizo (kynblendingar).  Hinar frćgu rústir Machu Picchu eru ađgengilegar međ járnbraut frá borginni og ţađan liggja vegir til Pisaq, ţar sem er vikulegur markađur í rústunum uppi á hćđinni, Ollantaytambo, stöllótts virkis í enda Vilcanota-dalsins, Urubamba, afţreyngarstađar inka og Chinchero-ţorpsins.  Cuzco er tengd Puno, Arequipa og öđrum borgum í suđurhluta landsins međ járnbrautum og ţjóđvegum, ţ.m.t. höfuđborginni Lima.  Margir erlendir og innlendir ferđamenn koma fljúgandi til borgarinnar.  Hinn 24. júní ár hvert er haldin Hátíđ sólarinnar (Inti Raymi) til ađ minnast sumarsólstöđuhátíđar inka.  Áćtlađur íbúafjöldi 1993 var tćplaga 260 ţúsund.

 TIL BAKA        Ferđaheimur - Garđastrćti 36 - 101 Reykjavik - info@nat.is - Heimildir         HEIM